Een maand in Chios

aug 05 2017

Een maand in Chios

De zon en het getsjirp van de krekels, twee dingen waar je in de zomer niet onderuit kan op Chios. Roosteren op het strand, chillen op een terras, genieten van de Griekse cuisine, het prachtige bergachtige binnenland met zijn middeleeuwse stadjes verkennen. Chios heeft op zich meer dan genoeg te bieden. Toch klagen de locals over dalende inkomsten in de toeristische sector, te wijten aan de vluchtelingencrisis. Toen ik bloed ging geven in het ziekenhuis vertelde de verpleegster mij dat ze 7 jaar geleden het dubbele verdiende van haar huidige loon, voor hetzelfde werk. Bovenop de welbekende financiële crisis in Griekenland krijgen de mensen van Chios nu met deze uitdaging te maken. Wanneer ik met de locals over ons vrijwilligerswerk praatte, reageerden ze vaak met gemengde gevoelens. Respect voor het werk dat we doen, maar liever niet in hun achtertuin.

Het contrast tussen de volle terrassen en het ellendige vluchtelingenkamp Souda 100 meter verder kan niet groter zijn. Souda is een verzameling van tenten die in een geul naast de oude kasteelmuur zijn opgesteld. Aan de andere kant van de muur vind je pittoreske pleintjes met toeristische restaurants. Toen we op een ochtend kledij gingen verdelen aan het kamp lag er voor de kust een gigantisch luxueus cruiseschip met 3000 passagiers voor anker. Dat zijn van die momenten waarop je je vragen stelt over hoe oneerlijk het leven is.

Maar we moeten natuurlijk ook zelf in de spiegel kijken. We werkten lange dagen en waren niet bang om onze handen vuil te maken, maar op het einde van de dag gingen we naar onze comfortabele kamer, doken we misschien nog even het azuurblauwe water in, namen we een douche, aten we een rijkelijke maaltijd en zaten we vaak nog gezellig wat na te praten met een biertje op het strand. Het hielp ons om onze batterijen op te laden en de volgende ochtend weer vol nieuwe moed aan de dag te beginnen, maar de vluchtelingen hadden uiteraard die optie niet. Soms kwamen ze mee met ons op het strand zitten, maar dat betekende dat ze op het strand moesten slapen en de eerste bus naar de stad moesten nemen.

Wie nooit naar het kamp gaat, zou kunnen geloven dat de situatie niet zo slecht is. Je komt overal in de stad vrolijke vluchtelingen tegen. Ze houden zich sterk en ze zijn blij om ons te zien. Sommige vluchtelingen slagen erin om er ondanks de precaire omstandigheden van het kamp en de weinige kleren die ze bezitten hip en netjes uit te zien. De meeste jonge mannen die we regelmatig tegen het lijf liepen, spraken vlot Engels, hadden vaak gestudeerd en ze zouden niet eens opvallen in België.

En dan kom je in het kamp en besef je weer hoe hun realiteit eruitziet. Het stinkt er, er zitten ratten en slangen, mensen zitten opeengepakt in tentjes met niet meer dan een matje en een deken om op te slapen. Hun weinige bezittingen kunnen eender wanneer gestolen worden. (In het nieuwe taaltje dat ontstaan is in het kamp gebruiken ze de uitdrukking ‘Ali baba’ als er weer eens iets verdwenen is.) ‘s Avonds heersen dronkaards en drugsdealers over Souda. Bijna dagelijks wordt er gevochten. Voedselvergiftiging en schurft zijn hen ook niet onbekend. Velen doen ‘s nachts dan ook geen oog dicht. Jonge kindjes lopen op blote voeten door het kamp rond en kopiëren het gedrag van de volwassenen. De onverwerkte trauma’s zijn duidelijk zichtbaar in hun gedrag.

Na ongeveer een maand zonder nieuwe vluchtelingen begonnen er tijdens ons verblijf weer een paar bootjes aan te komen. De weersomstandigheden zijn over het algemeen perfect voor de vluchtelingen die de overtocht van 7km vanuit Turkije naar Chios willen maken. Weinig wind, weinig golven, en het water is relatief warm. Het blijft dus een beetje gokken naar waarom de bootjes uitblijven. Misschien heeft de Turkse kustwacht toch beslist om grondiger te patrouilleren. Misschien worden er meer mensen omgeleid naar Libië. We weten het niet.

Ondertussen proberen de autoriteiten hier het kamp van Souda langzaamaan leeg te maken. Elke week vertrekken een aantal mensen met de ferry naar Athene. Vele anderen worden naar het gesloten centrum Vial gestuurd of via Lesbos terug naar Turkije gedeporteerd, omdat het voor hen een ‘veilig’ land zou zijn.

Naast de standaardactiviteiten waarbij ik vorige keer ook betrokken was (stand-by voor bootjes die binnenkomen, verdeling van thee en kledij, magazijnwerk, koken) werkte ik deze keer vooral ook als leraar Engels en Duits in het taalcentrum en was ik betrokken bij allerlei muzikale en creatieve projecten in het nieuwe creatieve centrum. Het is fantastisch om te zien hoe bepaalde mensen helemaal opbloeien wanneer ze de kans krijgen om te leren of om hun talenten te benutten. In het creatieve centrum worden geweldige jamsessies georganiseerd, maar bezoekers kunnen ook gitaar- en pianolessen volgen, tekenen of schilderen, dansen en sporten. Er is ook een heus naaiatelier opgericht waar vluchtelingen onder begeleiding hun kledij kunnen herstellen. Heel mooi om te zien is dat een aantal vluchtelingen zelf workshops en lessen geven en hoe die empowerment hen weer zelfvertrouwen geeft. Bovendien spelen etnische of andere conflicten die in het kamp voor gewelddadige confrontaties zorgen in het creatieve centrum een veel kleinere rol dankzij de gemeenschappelijke interesses die mensen met elkaar verbinden.

De inhoud van het werk dat we in Chios deden, is niet bijzonder moeilijk. Maar ik werd wel geraakt door de persoonlijke verhalen van de mensen die ik er ontmoette. Twee jonge Iraniërs waarmee ik een aantal ongelooflijke jamsessies had, hebben beiden in de gevangenis gezeten. De drummer een jaar omdat hij metal had gespeeld, de andere omdat hij meespeelde in een maatschappijkritisch toneelstuk. Allebei stralen ze 100% creativiteit uit. Ik kan me niet voorstellen hoe slecht ik me zou voelen in een land waar ik geen muziek mag maken of toneel mag spelen.

Creatief centrum, volledig ontworpen en ingericht door vluchtelingen.

Tijdens een les Engels werd ik met een andere realiteit geconfronteerd. Ik had een les voorbereid over het onderwerp ‘familie’, maar toen in het begin van de les bleek dat een van de Syrische studenten zijn volledige familie was verloren in de oorlog, stond ik wel even met mijn mond vol tanden. Andere vluchtelingen vertelden me hoe hun ouders vermoord werden, hoe ze gefolterd werden door Assad en zijn vrienden of hoe heel hun gezin werd afgeslacht door IS.

De grootste ontnuchtering kwam op het einde. Twee dagen voor mijn vertrek werd ik onverwacht om 1u ‘s nachts opgeroepen om naar de haven te gaan. Twee bootjes waren aangekomen op een verlaten strand. De mannen hadden geprobeerd om langs de kliffen omhoog te klimmen, maar uiteindelijk had de kustwacht hen allemaal verzameld en naar de haven gebracht. Het ging in totaal om 20 kinderen, een twintigtal vrouwen en een tiental mannen. In de haven werden de vrouwen en kinderen van de mannen gescheiden en werden ze door de politie geteld. Na aandringen mochten we een aantal thermische dekens uitdelen aan de kinderen, die allemaal doorweekt waren. Even later namen we hen mee naar onze container om hen droge kleren, eten en drinken te geven. De baby’s werden eerst verschoond en omgekleed, dan de kinderen en dan waren de vrouwen aan de beurt. De mannen werden buiten verder geholpen. Enkele vluchtelingen wierpen zich meteen op als tolk en bedankten ons uitvoerig op het einde. Het was een ongelooflijke chaos en een schrijnend tafereel. De kinderen waren bang en begrepen niet wat er gebeurde. Ik kreeg al snel een huilende baby in mijn armen geduwd, die na wat woelen uiteindelijk toch half in slaap sukkelde. Terwijl we iedereen zo goed mogelijk probeerden te helpen, stond de Griekse politie ons op te jagen. De bus was aangekomen en ze wilden de vluchtelingen meteen naar het kamp sturen. Uiteindelijk hebben we het tot 4u kunnen rekken en hebben we iedereen droge kleren en een voedselpakketje kunnen geven.

De volgende dag kwam het pijnlijke nieuws dat een derde bootje uit Turkije vertrokken was, maar dat ze de overkant niet gehaald hadden. Verschillende vrouwen en kinderen verloren daarbij het leven. Het besef dat die mensen even goed bij ons hadden kunnen zijn de avond ervoor, of dat die baby die ik had gesust even goed zijn leven had kunnen verliezen, was zwaar.

Bovenal is deze ervaring een oefening in menselijkheid en empathie. Vele mensen dragen een ongelooflijk verleden met zich mee dat niet zichtbaar is wanneer je hen kruist op de straat of oppervlakkig met hen praat. Een verleden dat invloed heeft op en context biedt aan alles wat ze doen. Sommige mensen zijn alles wat hen dierbaar was verloren. Laten we hen als maatschappij ook niet nog eens de rug toekeren.

Afscheid van Chios

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

0 Comments
Share Post
No Comments

Post a Comment